Ngày 28/4/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 567/QĐ-TTg Về việc phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây dựng không nung đến năm 2020 với mục tiêu: “Phát triển sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng không nung để thay thế gạch đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, giảm thiểu khí phát thải gây hiệu ứng nhà kính và ô nhiễm môi trường, giảm chi phí xử lý phế thải của các ngành công nghiệp, tiết kiệm nhiên liệu than, đem lại hiệu quả kinh tế chung cho toàn xã hội”.

Xét thấy, đây là chủ trương đúng và rất cần thiết, tuy nhiên về tổ chức thực hiện quy định tại  khoản 6 Điều 2: “UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập quy hoạch vùng nguyên liệu để sản xuất gạch đất sét nung phù hợp với các quy hoạch liên quan, cấm sử dụng đất nông nghiệp để sản xuất gạch đất sét nung” là chưa phù hợp với tình hình thực tế, vì hiện nay, hoạt động sản xuất gạch không nung chưa phát triển nên hầu hết các đơn vị sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Quảng Nam là sản xuất gạch đất sét nung (tuynen và bán tuynen) và hầu hết khoáng sản đất sét đều nằm trong diện tích đất nông nghiệp. Nếu không quy hoạch, cấp phép khai thác thì các đơn vị sản xuất gạch đất sét nung sẽ bị phá sản, nhiều lao động sẽ bị thất nghiệp, địa phương sẽ thiếu vật liệu (gạch) để xây dựng cơ sở hạ tầng. Còn nếu cấp phép cho các đơn vị thì sẽ vi phạm quy định của Chính phủ.

Vì vậy, muốn duy trì sản xuất, giải quyết việc làm cho người lao động, đáp ứng nhu cầu vật liệu của xã hội thì buộc các đơn vị phải tìm cách khai thác đất sét trái phép hoặc mua đất sét không có nguồn gốc hợp pháp, điều này sẽ gây khó khăn lớn cho công tác quản lý. 

*Kiến nghị :

Trong khi hoạt động sản xuất gạch không nung chưa phát triển, trước mắt để có vật liệu phục vụ cho nhu cầu xây dựng đang ngày càng tăng và để các đơn vị sản xuất gạch đất sét nung có điều kiện thu hồi vốn đầu tư, có thời gian chuyển đổi công nghệ, giải quyết việc làm cho người lao động,… ngày 15/7/2010, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam đã có Báo cáo số 252/BC-TNMT báo cáo Bộ Xây dựng công tác quản lý Nhà nước về khoáng sản và tình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh 6 tháng đầu năm 2010, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm, qua đó cũng đã kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét đề nghị Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 2 Quyết định số 567/QĐ-TTg theo hướng chỉ cấm khai thác đất sét đối  với các khu vực mà hiệu quả kinh tế mạng lại của diện tích đất sau khi bị khai thác đất sét thấp hơn so với nguyên thủy, trường hợp còn lại nên khuyến khích khai thác hoặc cho phép khai thác, cụ thể như:

+ Đối với các khu vực thuộc diện đất sản xuất 2 đến 3 vụ lúa/năm: Cấm khai thác đất sét. Tuy nhiên, nếu việc khai thác đất sét kết hợp chuyển đổi sản xuất từ trồng lúa sang nuôi trồng thủy sản mà đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, phù hợp với quy hoạch được phê duyệt và tình hình thực tế ở địa phương, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ngành nông nghiệp) phê duyệt dự án thì nên cho phép khai thác đất sét.

+ Đối với với các khu vực thuộc diện đất trồng cây hằng năm còn lại: Cho phép khai thác đất sét đối với các dự án khai thác kết hợp cải tạo đất để đưa vào sản xuất 2 đến 3 vụ lúa/năm hoặc khai thác kết hợp chuyển đổi sản xuất từ trồng cây hằng năm sang nuôi trồng thủy sản mà không làm giảm hiệu quả kinh tế, xã hội hoặc giảm không đáng kể, phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ngành nông nghiệp) phê duyệt dự án.

+ Đối với với các khu vực thuộc diện đất trồng cây lâu năm, rừng sản xuất: Cho phép khai thác đất sét đối với các dự án mà sau khi khai thác đất sét vẫn có thể cải tạo, phục hồi môi trường để trồng lại cây lâu năm, rừng hoặc chuyển sang đất ở, đất chuyên dùng mà không làm giảm hiệu quả kinh tế, xã hội hoặc giảm không đáng kể và phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt dự án.

                                                                                      V. Linh